دارد و نه در صفات و تنها با آن ، نوعى اتحاد و تعلق دارد تا آن را در راه رسيدن به مقاصدش به كار گيرد ، مانند آلتى كه در دست صاحب آلت است ، و در انجام مقاصدش استعمال مىكند ، نظير قلم براى نويسنده . پس تن آدمى هم آلتى است براى جان آدمى . و اين همان حقيقتى است كه از آيه « وَقالُوا أإِذا ضَلَلْنا فِي الأَرْضِ أإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 1 » هم استفاده مىشود . پس آنكه ملائكه در حين مرگ او را مىگيرند آن انسان است ، و آنچه در قبر متلاشى مىشود و مىپوسد ، آن بدن انسان است ، نه خود انسان . در آيه مورد بحث چند گونه حرف عطف به كار برده شده ، چند جا با « ثم » عطف شده ، و چند جا با « فاء » . بعضى « 2 » از مفسرين در وجه آن گفته‌اند : مواردى كه با « ثم » عطف شده معطوف كاملا با معطوف عليه مغايرت دارد ، مانند سه جمله « * ( ثُمَّ جَعَلْناه نُطْفَةً » ) * و * ( « ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً » ) * و * ( « ثُمَّ أَنْشَأْناه خَلْقاً آخَرَ » ) * و مواردى كه با فاء عطف شده آن مغايرت را ندارد مانند سه جمله * ( « فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً » ) * ، * ( « فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً » ) * و * ( « فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً » . ) * * ( « فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » ) * راغب مىگويد : اصل ماده « برك » - با فتح باء و سكون راء و كاف - به معناى سينه شتر است . وقتى مىگويند « برك البعير » معنايش اين است كه شتر ، زانو به زمين زد و از همين معنا ، معناى لزوم را اعتبار كرده‌اند . و نيز مىگويد : آب انبار را هم از اين جهت « بركه » به كسر باء و سكون راء - مىگويند كه آب در آن توقف مىكند . بركت را هم كه به معناى خير الهى است از اين جهت كه نحوه ثبوتى دارد بركت گفته‌اند . و « مبارك » به چيزى مىگويند كه آن خير الهى در آن باشد . باز ايشان اضافه كرده چون خير الهى از جايى و به نحوى صادر مىشود كه نه محسوس كسى است و نه شمردنى و نه محدود شدنى ، از اين جهت هر چيزى را كه در آن زيادى غير محسوس ديده شود ، مبارك خوانده و مىگويند چقدر با بركت است « 3 » .

--> ( 1 ) گفتند آيا بعد از آنكه در زمين گم شديم دوباره خلقت جديدى به خود مىگيريم ؟ اينان نسبت به ديدار پروردگارشان كافرند ، بگو شما ( در زمين گم نمىشويد ) بلكه ملك الموت همان كه موكل بر شما است جان شما را مىگيرد . سوره الم سجده ، آيات 10 و 11 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 15 . ( 3 ) مفردات راغب ، ماده « برك » .